‘Aló, na profundidade da fraga, non teñen nome’, por Mark Moffett

[Tradución de Daniel González Martín do texto de Mark W. Moffet sobre o libro de Richard Conniff (The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth) publicada en BioScience 61(10):827-828. 2011, doi: http://dx.doi.org/10.1525/bio.2011.61.10.13, en aceso aberto].

Aló, na profundidade da fraga, non teñen nome.

—Lewis Carroll. 1871. Alice no Outro Lado do Espelho

“Unha rosa non deixaría de cheirar, tampouco de esparexer o seu aroma, aínda que se dixese doutro xeito” . Ben certo, pero soñaría Shakespeare que habería un día un centenar de nomes de rosas, cada un denominando unha especie cun perfume propio? Un século despois de Shakespeare, o sueco Carl Von Linné empezou esta tarefa de nomear, e de como tan doce sería probar de nomear unha especie. Conforme pasa o tempo, as normas linneanas de nomenclatura mudaron, pero o extraordinario pracer de bautizar un organismo novo para a ciencia permanece intacto. Quizais isto explica porque o aparentemente esotérico debate sobre sistemática foi a miúdo tan acalorado: a elección entre sistemática fenética, cladística ou filoxenética suxire como un científico pode describir, denominar e preservar taxons apreciados.

Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth cobre a historia natural desde os días de Linné até o principio do século XX. Aínda que o libro está dirixido a “non especialistas”, o seu contido é consistentemente elegante e suxestivo para gustar aos biólogos profesionais. Eu gocei, por exemplo, das descricións de como, logo da implantación de moitos museos públicos, especies novas foron compradas a prezos elevados por comerciantes e foron mostradas coma divertimento público en tascas, cafeterías e máis en coleccións privadas. Quedei fascinado tamén polo relato das primeiras tentativas en técnicas de preservación. Certamente, o estudo de especies exóticas non foi nun inicio para os enxebres: ás veces, coleccións enteiras podrecíanse completamente antes de que un experto tivese a oportunidade de estudalas.

Aínda que me anoxou non atopar ningunha referencia ao botánico Richard Spruce (nin sequera o gran Alexander Von Humboldt é mencionado aínda que só brevemente) o libro fai xustiza por ducias de naturalistas pouco coñecidos. Un deles, Mary Kingsley, é un dos meus favoritos. Conniff describe a Mary tropezando pola selva do oeste de África, confundida polo ritual da natureza ao seu arredor, até que un cazador tribal recoñeceu que debía ter “un momento de revelación, remarcando, “ah, vedes?”. Eu, coma outros biólogos de campo, véxome reflectido na súa experiencia: no abatemento sufocante duns exercicios nunha longa busca, caín no chan só para atopar unha das especies que fora buscando: unha araña ou unha formiga. Para os máis afortunados e talentosos buscadores de especies, movementos coma estes tiveron grandes revelacións. Anos de inmersión na natureza, illados de distraccións ordinarias, deron oportunidades especiais para as súas mentes para se mover por canles frescas. Isto permitiu, por exemplo, que Alfred R. Wallace formulase durante as súas longas viaxes por Asia o concepto da selección natural, independentemente do descubrimento da idea por parte de Darwin.

Os buscadores de especies foron sempre moito máis que simples coleccionistas de novidades. Déronnos moitas das ideas centrais da bioloxía. Máis aló do caso obvio de Darwin, Conniff considera a forma en que estes coleccionistas cambiaron como vemos o mundo. Colocando aos humanos nun sistema simple co resto de organismos, Linné, coma Galileo antes que el, achaiou o camiño para ver a nosa especie un pouco menos central no universo, e a agrupación taxonómica acabou por mesturala de xeito doado coas árbores evolutivas de Darwin. Como describe Conniff, Linné preparou aos naturalistas posteriores a tomar un punto de vista evolutivo sen que se desen conta.

Malia todo, algunhas das novas ideas non deron resultado. No 1749, o francés Georges-Louis Buffon propuxo que o clima pouco hospitalario do novo mundo faría as especies americanas “pequenas e menos capaces”, humanos incluídos. Thomas Jefferson, que foi presidente da American Philosophical Society e comprometido coa historia natural, durante o seu período coma vicepresidente e presidente dos Estados Unidos estaba decidido a probar que Buffon estaba equivocado. Jefferson pensou nunha besta á que denominaba mamut, (agora coñecida como mastodonte), coñecida a partir dun dente fósil, maior que ningún animal europeo. A Jefferson pareceulle razoable buscar un mamut con vida no oeste americano, baseándose en mitos indios e especialmente porque a extinción das especies era naquel tempo unha idea estraña á ciencia. (Cousa que cambiaría ao final da súa vida).

A finais do século XIX, os científicos estaban describindo novas especies de parasitos e elucidando os seus ciclos vitais. Conniff describe este traballo dunha inmensa valía práctica coma parte da tradición dos buscadores de especies. Unha historia de como Patrick Manson e Ronald Ross entenderon a causa da malaria condúcenos a unha lectura dramática. O libro acaba ofrecéndonos rapidamente unha visión dos buscadores de especies hoxe.

O libro aborda os momentos cume e os malos do que era ser un dos primeiros buscadores de especies. Conniff dáse conta coma “se dispersaban ao longo do mundo para participar nunha aventura fabulosa”, pero tamén deixa claro que “aventura era a miúdo só unha palabra linda para unha tarefa dura e prolongada seguida dunha morte dolorosa.” O autor sabe do que fala. Conniff dedicou meses á sistemática de criaturas coma as formigas de lume e as sambesugas como colaborador en artigos nas revistas National Geographic e Smithsonian, pero este libro omite estas experiencias de primeira man excepto a participación de Conniff nunha expedición ao Ecuador con dous naturalistas anónimos, quen, di, morreron máis tarde cando o seu avión de recoñecemento estrelouse nun bosque húmido. Calquera biólogo de campo recoñecerá esta breve descrición do incomparable botánico Alwyn Gentry e o ornitólogo Ted Parker III.

Unha vez pasei unha semana con Conniff, quen insistía cada noite de nubes de mosquitos en busca de tarántulas Avicularia. Seis anos despois, eu era o entomólogo dunha expedición a Myanmar co meu amigo Joe Slowinski, experto en cobras, cando Joe foi mordido por unha krait (unha serpe con un mordisco tan perigoso coma a dunha cobra, como Rudyard Kipling describiu na historia Rikki-Tikki-Tavi, do libro da Selva. Joe morreu ao día seguinte, e Conniff inclúeo (con Gentry e Parker) nesta necroloxía, nunha lista de persoas que morreron mentres buscaban novas especies. Joe colleu moitas novas especies de réptiles e anfibios durante a súa vida, pero da que máis orgulloso estaba era da cobra cuspidora birmana, que descubriu e anomenou Naja mandalayensis. A fascinación de dar nome a unha especie permanece para sempre (ou de ter unha bautizada logo de ti, coma sucedeu logo da morte de Joe con Bungarus slowinskii, unha krait de Vietnam).

Slowinski, coma Gentry e Parker e os taxónomos anteriores a eles, traballaron con fervor relixioso malia os riscos. Os primeiros naturalistas tiñan razón ao crer que a súa loita tería un final, convencidos que o número de especies sería limitado. Despois de todo, cantas especies caberían no Arca de Noé. Describir especies estaba considerado, coma Conniff di, “unha das máis importantes e perdurables fitas de era colonial”. E certamente, a mediados do século XIX, o biólogo inglés Richard Owen afirmou que “ren quedará para os naturalistas, agás a tarefa de clasificación e ordenación”.

Hoxe, moitas estimacións sitúan o número de especies sobre a terra en 10 millóns ou máis, das que se identificaron uns 2 millóns. Acelerando a perda dos hábitats, as especies están desaparecendo ante os nosos ollos (ironicamente, en moitos casos, antes de que os biólogos proben de velas, moito menos de nomealas). Moitas cousas cambiaron desde a busca de Jefferson do mamut. O concepto de extinción pasou a ser parte do coñecemento público e unha realidade cotián. Conniff centrouse na orixe da recolección de especies, e por iso o seu relato acaba a principios do século XX. Pero coma di ao final de “Os buscadores de especies”, a nosa perda de inocencia sobre a extinción fai a misión obsesiva de séculos de duración do biólogo de campo, posta en marcha primeiro por Linné, máis urxente que nunca.

The Species Seekers: Heroes, Fools, and the Mad Pursuit of Life on Earth. Richard Conniff. W. W. Nortons, 2011. 480 p. (ISBN 9780393341324).

Sobre o autor

Mark W. Moffett (mark@doctorbugs.com) é investigador asociado ao Museo Nacional de Historia Natural e fotógrafo contratado pola revista National Geographic. O Dr. Moffett foi gañador do premio Nat Outdoor Book na categoria de natureza e medio ambiente e do premio PSA por Aventuras sobre formigas.

 

 

 

Advertisements
Estas entrada foi publicada en General coas etiquetas , , , , , , , , , , , , . Ligazón permanente.

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s